Een laptop is niet genoeg – je hebt ook digitale vaardigheden nodig

DONATEUR, MAATSCHAPPELIJKE ORGANISATIE, NIEUWS

‘Blijkbaar kan iedereen dit, waarom ik niet?’

Voor het dichten van de digitale kloof heb je niet alleen een apparaat nodig, je moet ook weten hoe je ermee omgaat. Allemaal Digitaal werkt bij de distributie van refurbished laptops daarom samen met welzijnsorganisaties die ontvangers op weg helpen met digitale vaardigheden. “Er komt een hoop geduld bij kijken.”

Begeleiding na ontvangst van een laptop is cruciaal. Dat blijkt uit een praktijkevaluatie van een Amsterdams initiatief uit 2020, waarbij maar liefst 3500 mensen met een grote afstand tot de onlinewereld een refurbished laptop kregen. Het merendeel van de ontvangers gaf aan behoefte te hebben aan hulp bij het opstarten en tijdens het gebruik van de laptop. Zonder hulp bleef de laptop soms onaangeroerd in de kast liggen, ontdekten de onderzoekers.

Je kunt bij kwetsbare groepen niet zomaar een laptop over de schutting gooien: hulp bij digitale vaardigheden is essentieel. Welzijnsorganisaties zetten daarom in toenemende mate in op digitale inclusie. Het verschilt per doelgroep wat er aan ondersteuning nodig is: de een heeft baat bij een cursus, de ander heeft één-op-één ondersteuning nodig. Goed getrainde medewerkers en vrijwilligers zijn hierbij onmisbaar.

Inschatten niveau digitale vaardigheden

“Wij beginnen altijd met het inschatten van het niveau,” vertelt Mohamed Salat Abduhali. Hij is projectmedewerker bij de Rotterdamse Stichting Mano, één van de welzijnsorganisaties waarmee Allemaal Digitaal samenwerkt. De doelgroep van Mano bestaat uit nieuwkomers. “Onder hen vind je absolute beginners, programmeurs en alles wat ertussen zit,” vertelt hij.

Sommigen hebben nog nooit een computer gezien. Deze groep heeft vaak ook geen onderwijs gevolgd in het thuisland. “Voor hen hebben we een intensief programma waarbij leren lezen, schrijven en kennis van de Nederlandse taal en cultuur centraal staat,” zegt Salat Abduhali. “We beginnen ook meteen met basale computervaardigheden, bijvoorbeeld uitleggen wat een toetsenbord is. Ze kunnen er dan nog niet veel mee, maar je legt een basis.”

Voor meer gevorderde nieuwkomers ligt de nadruk op taal, vinden van werk en hulp om wegwijs te worden in de Nederlandse bureaucratie. “Juist als nieuwkomer moet je veel regelen,” zegt Salat Abduhali. “Het digitale aspect wordt daarbij steeds belangrijker. Denk aan DigiD, MijnOverheid, MijnBelastingen, MijnVGZ, MijnIND. In Nederland kun je alles online regelen, maar dan moet je wel weten hoe de systemen werken.” Tot slot zijn er nieuwkomers die digitaal zeer vaardig zijn en graag aan de slag willen in de techsector. Voor deze groep is er twee keer per jaar een cursus programmeren en hulp om in contact te komen met potentiële werkgevers.

Aansluiten bij behoefte

Onira Severina geeft als vrijwilliger computerles in VrouwenBuurtLab Laak in het Haagse wijkcentrum de Wissel. In haar lessen legt Severina op eenvoudige manier de basis uit. “Wat is DigiD, een e-mail, een bijlage? Dan gaan we samen aan de slag.” Sommige vrouwen raken gestrest als ze niet begrijpen wat er gebeurt of als er plots lappen ingewikkelde tekst verschijnen, vertelt ze. “Maar als ik naast ze blijf zitten, vertrouwen geef en ze er stap voor stap doorheen help, gaat het prima.”

Verder probeert Severina zo veel mogelijk aan te sluiten bij de behoeften van de vrouwen. “Wil je internetbankieren? Videobellen met familie in het buitenland? Ik help je. Zo is het geen theoretische cursus, maar kunnen ze er echt iets mee in hun dagelijks leven.”

Veel van haar cursisten schamen zich dat ze op digitaal vlak niet vanzelf kunnen meekomen, vertelt Severina. “Ze hebben het gevoel: blijkbaar kan iedereen dit, waarom ik niet? Ze voelen zich bezwaard om steeds hun kinderen om hulp te moeten vragen. Een vertrouwde plek in de buurt waar je terecht kan met vragen is enorm belangrijk.” Er is veel vraag naar: voor haar cursus is een lange wachtlijst.

Digitale vaardigheden, VrouwenBuurtLab Laak in het Wijkcentrum de Wissel

VrouwenBuurtLab Laak in het Wijkcentrum de Wissel

Digimaatjes

De Regenboog Groep werkt niet met groepslessen, maar met Digimaatjes. Daarbij worden cliënten die een laptop ontvangen gekoppeld aan een vrijwilliger, die ondersteuning biedt bij digitale vaardigheden. “Bij onze doelgroep, (voormalig) daklozen en mensen met psychiatrische problemen, werkt één-op-één hulp het beste,” vertelt projectmedewerker Frank Schouwstra. “De stap naar groepslessen is voor hen te groot. Met één op één ondersteuning kun je maatwerk bieden.”

Het Digimaatjesproject vraagt om goed getrainde vrijwilligers. “Het is belangrijk dat er een persoonlijke klik is,” zegt Schouwstra. Ook is het belangrijk dat de vrijwilligers juiste verwachtingen hebben. “Onze doelgroep is niet altijd makkelijk, er komt veel geduld bij kijken,” legt hij uit. De vrijwilligers krijgen een training van twee dagdelen om te leren hoe ze met bepaalde situaties moeten omgaan.

Professionalisering

Er komt veel kijken bij het begeleiden van mensen met een afstand tot de digitale wereld. Welzijnsorganisaties hebben daarom een grote behoefte aan meer vrijwilligers en training en professionalisering van eigen personeel. Bij het bieden van hulp bij digitale vaardigheden krijg je bijvoorbeeld snel te maken met privacygevoelige informatie, zoals wachtwoorden. Dat kan zowel de mensen die hulp ontvangen als zij die hulp bieden in kwetsbare situaties brengen.

Allemaal Digitaal onderzoekt daarom samen met de Alliantie Digitaal Samenleven hoe welzijnsorganisaties hierbij ondersteund kunnen worden. Daarbij wordt gekeken naar het programma Train de Trainer van Cybersoek, om welzijnswerkers te trainen bij digitale vaardigheidstraining. Maar ook het in kaart brengen van lokaal hulpaanbod zodat adequaat kan worden doorverwezen, het vergroten van de bekendheid van IDO-punten in bibliotheken, en de gratis Digihulplijn waar iedereen terecht kan met digitale kwesties.

Ook donateur worden van Allemaal Digitaal? Klik hier.

Wat doen welzijnsorganisaties met laptops van Allemaal Digitaal?

DONATEUR, MAATSCHAPPELIJKE ORGANISATIE, NIEUWS, DONATEUR, MAATSCHAPPELIJKE ORGANISATIE, NIEUWS

‘Je kunt niet langer zonder laptop – zeker niet als je kwetsbaar bent’

Om ervoor te zorgen dat refurbished laptops terechtkomen bij mensen die ze nodig hebben, werkt Allemaal Digitaal samen met zo’n dertig welzijnsorganisaties. Drie organisaties vertellen over hoe zij te werk gaan en wat de laptops teweegbrengen. “Sommigen beginnen te huilen van geluk.”

Corona als keerpunt

Voor veel nieuwkomers is toegang tot de digitale wereld niet vanzelfsprekend. Stichting Mano uit Rotterdam helpt hen wegwijs te maken in de Nederlandse samenleving. “Sommigen hebben geen apparaat of internettoegang, anderen hebben onvoldoende digitale vaardigheden of kennis van Nederlandse systemen,” vertelt Mohamed Salat Abduhali, projectmedewerker bij Mano. Tijdens corona werd de situatie nijpend. “Cliënten belden in paniek op: zonder laptop kan ik geen onderwijs volgen, niets regelen, niemand spreken. Toen we via Allemaal Digitaal 200 laptops kregen, sprongen we een gat in de lucht.”

Stichting Mano is één van de circa dertig welzijnsorganisaties die Allemaal Digitaal ondersteunt met refurbished laptops. Ook voor andere welzijnsorganisaties vormde corona een keerpunt: toegang tot de digitale wereld bleek een basisvoorwaarde om te kunnen deelnemen aan de samenleving. Het dichten van de ‘digitale kloof’ is een belangrijke stap om kwetsbaren te helpen. Steeds meer welzijnsorganisaties richten zich daarom op het bevorderen van digitale inclusie. Laptops van Allemaal Digitaal vormen daarbij een belangrijke schakel.

‘Alles gaat online’

Je wordt in Nederland geacht allerlei zaken online te regelen,” vertelt Frank Schouwstra van de Amsterdamse Regenboog Groep, die (voormalig) daklozen helpt om aansluiting te vinden bij de maatschappij. “Toeslagen, belastingen, verzekeringen, solliciteren, aanspraak maken op een uitkering of bijzondere regelingen: alles gaat online. Je kunt niet langer zonder laptop – zeker niet als je kwetsbaar bent.”

Sommige cliënten van de Regenboog Groep gebruiken een laptop om werk te zoeken. Anderen hebben werk, maar moeten bijvoorbeeld online hun roosterwensen doorgeven of urenregistratie bijhouden. “Werkgevers verwachten vaak dat medewerkers zelf over apparaten beschikken en digitaal vaardig zijn,” zegt Schouwstra. “Ook bij laagbetaalde, praktische banen, zoals schoonmaak- of magazijnwerk. Zonder laptop, internet of digitale vaardigheden loop je al snel vast in onze maatschappij.”

Aansluiting bij de samenleving

Een laptop is bovendien een middel om aansluiting te vinden bij de samenleving, zegt Schouwstra. “Eén cliënt heeft sinds kort een eigen woning, nadat hij jaren op straat leefde,” vertelt hij. “Zijn wereld is klein: van zijn woning naar het inloophuis en weer terug. Solliciteren is voor hem nog een stap te ver, maar een laptop helpt hem om zijn wereld te vergroten. Hij volgt het nieuws, houdt een dagboek bij en kijkt op Youtube naar filmpjes van motoren, zijn grote passie. Het lijken eenvoudige bezigheden, maar voor hem is dit een enorme stap.”

Ook voor de dames van VrouwenBuurtLab Laak in het Haagse wijkcentrum de Wissel draait het om aansluiting vinden bij de samenleving. Dankzij Allemaal Digitaal staan er 20 laptops in het wijkcentrum. “De vrouwen willen leren over de digitale wereld,” vertelt Onira Severina, die als vrijwilliger computerles geeft in het VrouwenBuurtLab. “Ze weten dat de digitale wereld belangrijk is in onze samenleving, maar zijn onzeker of weten niet hoe ze moeten beginnen. Een veilige, vertrouwde plek in de buurt waar ze terecht kunnen met vragen, helpt om die drempels te overwinnen.”

Vrouw achter laptop van Allemaal Digitaal

VrouwenBuurtLab Laak in het Wijkcentrum de Wissel

Niet over de schutting

Welzijnsorganisaties ervaren verschillende uitdagingen bij de distributie van laptops. Eén daarvan is dat digitale inclusie in veel gemeenten (nog) niet is opgenomen in minimaregelingen, waardoor de laptop van de bijstandsuitkering kan worden ingehouden, of in beslag wordt genomen door de bewindvoerder. De Regenboog Groep geeft de laptops daarom aan cliënten in bruikleen via een leenovereenkomst: de welzijnsorganisatie blijft formeel eigenaar.

Een andere uitdaging is het bieden van begeleiding op het vlak van vaardigheden. “Je kunt bij kwetsbare groepen niet zomaar een laptop over de schutting gooien,” zegt Schouwstra. “Je moet intensief begeleiden. Dat kost tijd, geld en vraagt om goed getrainde medewerkers en vrijwilligers. Aan al die zaken hebben wij een tekort.” Een volgend artikel gaat verder in op het belang van ondersteuning bij digitale vaardigheden.

Motor voor emancipatie

Als welzijnsorganisaties erin slagen om laptops met de juiste begeleiding bij de juiste mensen te krijgen, is het effect enorm. “Sommigen beginnen te huilen van geluk als ze een laptop krijgen,” vertelt Salat Abduhali van Mano. Het leidt tot een nieuwe relatie met zijn cliënten. “Ze komen naar me toe: weet je wel dat er nieuwe wetgeving komt voor statushouders?” Hij lacht: “Zij leggen het uit aan mij in plaats van andersom.”

Digitale toegang werkt als een motor voor emancipatie, ziet ook Onira Severina van het VrouwenBuurtLab. “Het gaat niet alleen over of je weet waar welke knop zit. Het gaat over of je je onderdeel voelt van de maatschappij, of je kunt meedoen. Dat is iets heel wezenlijks.” De welzijnsorganisaties hebben dan ook een dringende oproep: of Allemaal Digitaal méér laptops beschikbaar kan stellen. Want de nood is hoog. “Wij hebben een wachtlijst en moeten lastige keuzes maken in wie we wél en niet kunnen helpen,” zegt Salat Abduhali. “Terwijl de impact zo groot kan zijn.”

Ook donateur worden? Klik hier.

Hoe zorgt Allemaal Digitaal ervoor dat gedoneerde laptops goed terechtkomen?

DONATEUR, MAATSCHAPPELIJKE ORGANISATIE, NIEUWS, DONATEUR, MAATSCHAPPELIJKE ORGANISATIE, NIEUWS, DONATEUR, MAATSCHAPPELIJKE ORGANISATIE, NIEUWS

‘Maatschappelijke organisaties kennen de doelgroep het beste.’

Sinds Allemaal Digitaal bekendmaakte tweedehands laptops en tablets te gaan doneren, wordt de stichting bedolven door aanvragen. De maatschappelijke behoefte aan refurbished devices blijkt veel groter dan het aanbod en stijgt nog altijd. Samenwerking met maatschappelijke organisaties en lokale initiatieven is essentieel om te zorgen dat gedoneerde laptops goed terechtkomen, vertellen Jelisa Davids en Else van Nieuwkerk van Allemaal Digitaal.

Meer vraag dan aanbod

Stichting Allemaal Digitaal knapt gedoneerde, afgeschreven zakelijke laptops op, zodat ze een tweede leven krijgen bij mensen met weinig middelen. Eerder schreven we over het ontstaan van de stichting, waarom organisaties laptops doneren en hoe gedoneerde laptops worden klaargemaakt (‘refurbished’) voor hergebruik. Dit artikel gaat in op de vraag hoe Allemaal Digitaal ervoor zorgt dat de gedoneerde laptops goed terechtkomen. Want, zo vertelde directeur van de stichting Ed Alting Siberg eerder: er is véél meer vraag dan aanbod aan tweedehands laptops. Hoe zorgt Allemaal Digitaal ervoor dat de gedoneerde laptops belanden bij de mensen die ze nodig hebben en dat deze mensen zo goed mogelijk geholpen worden?

Werken vanuit vertrouwen

“Aanvankelijk kon iedereen zich bij ons melden,” vertelt Allemaal Digitaal-coördinator Jelisa Davids. “Na media-aandacht voor ons initiatief stroomden de aanvragen binnen. In de eerste weken werkten we vanuit vertrouwen: als mensen zeggen dat ze een laptop nodig hebben, geloven we dat. Zo konden we mensen in de acute crisistijd van corona snel helpen.” Medewerkers van Allemaal Digitaal brachten de gedoneerde laptops in deze periode persoonlijk langs, waardoor ze precies wisten waar de devices terechtkwamen.

Maar naarmate het initiatief groeide, was een structurelere aanpak nodig. “Iedereen één op één helpen was in praktisch opzicht niet langer mogelijk,” vertelt Else van Nieuwkerk van Allemaal Digitaal. “Bovendien ontbrak het ons aan expertise om de aanvragen te beoordelen. Weten mensen die laptops het hardst nodig hebben ons wel te vinden? En wie zijn wij om te beoordelen wie wel of niet een gedoneerde laptop krijgt?” Daarom besloot de stichting de focus te verleggen naar samenwerking met maatschappelijke organisaties die deze ‘triage’ konden overnemen.

Jelisa overhandig laptop aan Soumaya van Stichting Al Amal

Welzijnsorganisaties weten wat er speelt

Allemaal Digitaal werkt inmiddels samen met meer dan dertig welzijnsorganisaties, zoals Stichting Leergeld, het Nationaal Ouderenfonds en Stichting Mano. Zij helpen verschillende doelgroepen, waaronder gezinnen in armoede, alleenstaande ouderen, nieuwkomers of mensen met een beperking. “Samenwerken met maatschappelijke organisaties past bij onze ketenaanpak: iedereen draagt bij vanuit zijn expertise,” zegt Van Nieuwkerk. “Donateurs doneren de laptops of tablets, Allemaal Digitaal verzorgt het (refurbish)proces en maatschappelijke organisaties zorgen ervoor dat de laptops goed terechtkomen.”

“Maatschappelijke organisaties kennen de doelgroep en hebben het beste zicht op wat er speelt,” vult Davids aan. “Via welzijnsorganisaties bereiken we óók mensen die ons zelf niet weten te vinden.” Het lokale netwerk van welzijnsorganisaties is een belangrijke factor voor succes, vertelt ze. “Je moet komen op de plekken waar de doelgroep komt. Zelfs een ritje met de tram kan voor mensen in armoede een drempel zijn om gebruik te maken van het hulpaanbod.”

Samenwerken met gemeenten

Verschillende gemeenten hebben eigen initiatieven om refurbished laptops te doneren. In sommige gevallen werken ze daarbij samen met Allemaal Digitaal. In 2020 ging in Amsterdam de Cyberbank van start, waar Amsterdammers met een stadspas (voor minima) een gedoneerde laptop kunnen aanvragen. Rotterdam onderzoekt momenteel de mogelijkheid van een eigen cyberbank.

“Het heeft voordelen om hulp lokaal te organiseren, dus wij steunen dergelijke initiatieven van gemeenten van harte,” zegt Van Nieuwkerk. Tegelijk waarschuwt ze gemeenten om het proces niet te onderschatten. “Er komt een hoop expertise kijken bij het inzamelen, wipen, refurbishen en distribueren van laptops,” vertelt ze. “Ook moet er aandacht zijn voor begeleiding na ontvangst van een laptop en in sommige gevallen hulp bij het ontwikkelen van digitale vaardigheden. Kijk als gemeente goed naar wat je zelf kunt doen, wat er al aan lokale initiatieven bestaat en waarvoor je externe partners nodig hebt.”

Computerbegeleiding bij Wijkcentrum de Wissel

Leren van elkaar

Om ervoor te zorgen dat de laptops goed terechtkomen, werkt Allemaal Digitaal kortom samen met maatschappelijke organisaties en lokale initiatieven. Omgekeerd helpen deze partijen Allemaal Digitaal om het eigen proces te verbeteren. Zo onderzoekt de stichting de mogelijkheid om ontvangers van laptops twee jaar gratis toegang te geven tot een virusscanner, nadat duidelijk werd dat (met name oudere) ontvangers dit belangrijk vinden maar niet altijd zelf kunnen organiseren.

Een andere les voor Allemaal Digitaal was om laptops niet langer te voorzien van een sticker. “Wij zijn trots op ons initiatief en plakten daarom een grote Allemaal Digitaal-sticker op de laptops,” vertelt Davids. “Maar van maatschappelijke organisaties hoorden we dat kinderen daar niet blij mee waren. Zij willen niet dat iedereen kan zien dat zij een gedoneerde laptop hebben. Zij willen een ‘gewone’ laptop zoals alle kinderen in de klas, zónder sticker.”

Druppel op een gloeiende plaat

Nog altijd werkt Allemaal Digitaal vanuit vertrouwen – maar nu ligt dat vertrouwen bij de maatschappelijke organisaties. “Wij stellen geen strikte eisen aan de welzijnsorganisaties als het gaat om de distributie van de laptops,” vertelt Van Nieuwkerk. “Wat wel telt is of zij een relevant netwerk hebben en bewezen ervaring om mensen in financieel kwetsbare situaties te helpen. Daar sluiten we dit project dan op aan.”

Tegelijk blijft er een zekere willekeur bestaan bij de distributie van de gedoneerde laptops, erkent Van Nieuwkerk. Dat komt vooral door de grote schaarste aan devices. “Het blijft een kwestie van ‘wie het eerst komt, wie het eerst maalt’. Alle organisaties waarmee wij werken hebben wachtlijsten.” Daarom ligt de focus van Allemaal Digitaal dit jaar op het werven van zoveel mogelijk nieuwe donateurs: bedrijven en organisaties die hun afgeschreven laptops – liefst structureel – willen schenken.

Ook donateur worden? Klik hier.